Türkiye'de deprem hazırlığı ve kentsel dönüşüm: Yasa, eleştiri ve belirsizlik arasında

BBC Türkçe'nin analitik perspektifi: Güçlendirme mi, yıkım mı?

BBC Türkçe, konuyu uluslararası gazetecilik standartlarında analitik bir çerçevede ele alıyor. "İstanbul'da deprem riskli konutlar 'güçlendirme' ile kurtarılabilir mi?" başlıklı haberinde, Deprem Güçlendirme Derneği (DEGÜDER) Başkanı Sinan Türkkan'ın İstanbul'daki riskli binaların yarısının güçlendirme ile kurtarılabileceği tespitini aktarıyor. Bu yaklaşım, yıkım ve yeniden inşa yerine mevcut yapıların güçlendirilmesinin hem maliyet hem de zaman açısından daha verimli olabileceğini öne sürüyor. BBC Türkçe'nin kentsel dönüşüm yasa teklifini ele alan başka bir haberi ise yargı süreçlerinin hızlandırılmasının mülkiyet hakları üzerindeki olası etkilerine dikkat çekiyor. Ayrıca AFAD'ın 6 Şubat sonrası performansını masaya yatıran haberi, afet yönetimi uzmanları, meslek odaları ve sivil toplum örgütlerinin değerlendirmelerine dayanarak kurumsal kapasite eksikliklerini sorguluyor. BBC Türkçe'nin yaklaşımı, teknik veri ve uzman görüşlerine dayalı, siyasi kutuplaşmadan uzak bir analiz sunma çabası olarak öne çıkıyor.

AFAD'ın kurumsal kapasitesi ve afet yönetimi modeli

Tartışmaların odak noktalarından biri de AFAD'ın kurumsal yapısı ve kriz yönetim kapasitesi. 6 Şubat depremleri, AFAD'ın koordinasyon gücü, erken uyarı sistemleri ve saha organizasyonu konusunda ciddi soru işaretleri doğurdu. TMMOB'nin raporu, afetin ilk saatlerinde iletişim kopukluğu, arama kurtarma ekiplerinin geç sevk edilmesi ve lojistik destek zincirindeki aksaklıkları tespit etti. Cumhuriyet gazetesinin aktardığına göre rapor, AFAD'ın "sınavı geçemediği" sonucuna varırken, Habertürk'te AFAD Başkanı Memiş'in kentsel dönüşüm vurgusu, kurumun dönüşüm sürecindeki aktif rol arayışını yansıtıyor. Uzmanlar, afet yönetiminin merkezî bir kurumdan ziyade çok katmanlı, yerel yönetimlerin güçlendirildiği bir modele ihtiyaç duyduğunu savunuyor. AFAD'ın hem kriz anı müdahalesi hem de kriz öncesi hazırlık süreçlerindeki yeri, kentsel dönüşüm tartışmalarından bağımsız ele alınamayacak bir kurumsal mesele olarak duruyor.

İstanbul'un deprem riski ve dönüşüm öncelikleri

Türkiye'nin en kalabalık şehri İstanbul, beklenen Marmara depremi öncesinde dönüşüm tartışmalarının en kritik alanını oluşturuyor. Sözcü'nün tespitine göre, İstanbul'un en riskli ilçelerinin kentsel dönüşüme girmediği, buna karşılık gelir potansiyeli yüksek bölgelerde projelerin hızla ilerlediği iddia ediliyor. DEGÜDER verilerine göre ise İstanbul'daki riskli binaların önemli bir kısmı güçlendirme ile güvenli hale getirilebilir. Bu durum, kentsel dönüşümün sadece yıkım-yeniden inşa ikiliğinden ibaret olmadığını, güçlendirme seçeneğinin de sistematik bir şekilde değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Ancak güçlendirme maliyetinin kim tarafından karşılanacağı, hak sahiplerinin sürece katılımı ve denetim mekanizmalarının etkinliği gibi sorular, hâlâ net bir yanıta kavuşmuş değil. İstanbul'un deprem riski, aynı zamanda ülke ekonomisi için de sistemik bir tehdit oluşturuyor; olası bir Marmara depreminin ekonomik maliyeti, dönüşüm harcamalarının çok ötesinde bir yıkım potansiyeli taşıyor.

Sonuç: Güvenlik mi, rant mı? Belirsizlik sürüyor

Türkiye'nin deprem hazırlığı ve kentsel dönüşüm tartışmaları, derin bir siyasi ve toplumsal kutuplaşmanın aynası olarak öne çıkıyor. Hükümet ve yanlısı medya, yeni yasa teklifini ve şura kararlarını depreme hazırlığın hızlandırılması olarak sunarken, muhalefet ve sol medya aynı süreci rant odaklı bir dönüşüm olarak nitelendiriyor. Merkez ve uluslararası medya ise teknik gerçeklere ve uzman görüşlerine odaklanarak, yasanın uygulanabilirliği, güçlendirme seçeneklerinin değerlendirilmesi ve AFAD'ın kurumsal kapasitesi gibi somut meseleleri gündeme taşıyor. 6 Şubat'ın acı deneyimi, deprem hazırlığının siyasi hesaplaşmaların ötesinde, şeffaf, katılımcı ve bilime dayalı bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini ortaya koydu. Ancak mevcut tartışma atmosferi, bu ortak akıl arayışının henüz gerçekleşmediğini gösteriyor. Kentsel dönüşüm, yalnızca yapıların değil, kurumların ve politikaların da dönüşümünü zorunlu kılıyor; bu dönüşümün yönü ise hâlâ belirsizliğini koruyor.